Polowanie w okresie ochronnym. Czy myśliwy może tłumaczyć się nieznajomością aktualnych przepisów?
Czy myśliwy odpowiada karnie za odstrzał zwierzyny w okresie ochronnym, jeżeli rzeczywiście nie wiedział, że polowanie na dany gatunek nie jest jeszcze dozwolone? A może brak znajomości aktualnego okresu polowań wyłącza umyślność i tym samym odpowiedzialność za przestępstwo?
Problem ten pojawił się w sprawie rozpoznanej przez Sąd Okręgowy w Siedlcach. Wyrokiem z 13 lutego 2025 r., sygn. II Ka 682/24, sąd utrzymał w mocy skazanie myśliwego, który 27 sierpnia 2023 r. odstrzelił kaczkę krzyżówkę w czasie, gdy nie rozpoczął się jeszcze okres polowań na ten gatunek.
Orzeczenie jest interesujące przede wszystkim dlatego, że sądy przyjęły, iż oskarżony rzeczywiście mógł nie znać obowiązującego zakazu. Nie uchroniło go to jednak od odpowiedzialności.
Kiedy doszło do odstrzału krzyżówki?
Sprawa dotyczyła zdarzenia z 27 sierpnia 2023 r. Tego dnia oskarżony wykonywał polowanie i odstrzelił kaczkę krzyżówkę.
Było to przed rozpoczęciem okresu polowań na ten gatunek.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne okres polowań na krzyżówki, cyraneczki, głowienki i czernice trwał wówczas od 1 września do 31 grudnia.
Regulacja w takim brzmieniu obowiązywała od 23 lipca 2021 r. Odstrzał dokonany 27 sierpnia 2023 r. nastąpił więc kilka dni przed rozpoczęciem przewidzianego przepisami okresu polowań.
Co grozi za polowanie w czasie ochronnym?
Podstawowe znaczenie ma art. 53 pkt 3 ustawy – Prawo łowieckie.
Przepis penalizuje polowanie w czasie ochronnym. Czyn należy do przestępstw przewidzianych w art. 53 Prawa łowieckiego, zagrożonych karą pozbawienia wolności do lat 5.
Nie oznacza to jednak, że dla odpowiedzialności karnej całkowicie obojętne jest to, co myśliwy wiedział o obowiązującym okresie polowań. Właśnie kwestia świadomości oskarżonego była jednym z zasadniczych problemów rozpoznawanej sprawy.
Myśliwy twierdził, że nie wiedział o obowiązującym okresie ochronnym
Istotny element sprawy polegał na tym, że oskarżony powoływał się na brak wiedzy dotyczącej obowiązujących przepisów.
Sąd pierwszej instancji nie odrzucił automatycznie tej wersji. Przeciwnie, z uzasadnienia wyroku wynika, że sąd dał wiarę oskarżonemu co do tego, że nie był on faktycznie świadomy obowiązującego zakazu.
Za wiarygodnością tego wyjaśnienia przemawiał między innymi sposób zachowania oskarżonego po odstrzale. Pozyskana kaczka została wpisana do ewidencji, co trudno byłoby pogodzić z próbą świadomego ukrywania faktu bezprawnego pozyskania zwierzyny.
Mimo tego sąd uznał, że możliwe jest przypisanie oskarżonemu odpowiedzialności.
Dlaczego brak wiedzy nie wystarczył do uniknięcia odpowiedzialności?
Kluczowe znaczenie miała ocena tego, w jaki sposób oskarżony postąpił przed rozpoczęciem polowania.
Sąd zwrócił uwagę, że rozporządzenie regulujące okresy polowań należy do podstawowych aktów prawnych związanych z wykonywaniem polowania. Osoba posiadająca uprawnienia i przystępująca do polowania powinna orientować się w aktualnych terminach dotyczących gatunku, na który zamierza polować.
W rozpoznawanej sprawie oskarżony nie wykazał natomiast, aby przed rozpoczęciem polowania 27 sierpnia 2023 r. podjął działania służące sprawdzeniu, czy odstrzał kaczki krzyżówki jest już zgodny z obowiązującymi przepisami.
Sąd nie potraktował więc samego stwierdzenia „nie wiedziałem” jako wystarczającego do uwolnienia od odpowiedzialności.
Czy zarząd koła powinien poinformować myśliwego o obowiązujących okresach polowań?
W sprawie pojawił się również argument, że przed rozpoczęciem sezonu oskarżony nie otrzymał od zarządu koła łowieckiego pisemnej informacji o zmianach przepisów prawa łowieckiego.
Argument ten nie został uwzględniony.
Sąd zwrócił uwagę, że regulacje określające okresy polowań należą do podstawowych przepisów, które powinny być znane osobie wykonującej polowanie. Wskazał także na możliwość samodzielnego zapoznania się z obowiązującymi przepisami.
Z wyroku nie wynika zatem obowiązek zarządu koła do każdorazowego informowania myśliwych o aktualnych okresach polowań. Kierunek rozumowania sądu jest odwrotny: osoba przystępująca do polowania powinna samodzielnie zweryfikować, czy w danym dniu odstrzał konkretnego gatunku jest zgodny z prawem.
Czy nieznajomość okresu polowań oznacza zamiar ewentualny?
To najbardziej interesująca prawnie część tego orzeczenia.
Sąd Okręgowy zaakceptował ocenę, zgodnie z którą odpowiedzialność może powstać także wtedy, gdy sprawca nie ma pewności, czy określony gatunek znajduje się w okresie ochronnym, ale mimo tej niepewności wykonuje polowanie i godzi się z możliwością, że odstrzał jest niedozwolony.
W odniesieniu do rozpoznawanej sprawy istotne było więc nie tylko to, że oskarżony nie znał aktualnego terminu. Znaczenie miało również to, że przed rozpoczęciem polowania nie zweryfikował legalności planowanego odstrzału.
Nie należy jednak wyprowadzać z tego orzeczenia zasady, zgodnie z którą każdy błąd myśliwego dotyczący okresu polowań automatycznie oznacza działanie z zamiarem ewentualnym.
O istnieniu zamiaru decydują okoliczności konkretnej sprawy. Sąd musi ustalić między innymi stan świadomości sprawcy i jego stosunek do możliwości realizacji znamion czynu zabronionego.
Czy samo pomylenie daty zawsze jest przestępstwem?
Nie można na podstawie omawianego wyroku postawić tak szerokiej tezy.
Art. 53 pkt 3 Prawa łowieckiego przewiduje odpowiedzialność karną za polowanie w czasie ochronnym, ale odpowiedzialność za przestępstwo wymaga także ustalenia jego strony podmiotowej. W każdej sprawie znaczenie będą miały konkretne okoliczności, w których doszło do odstrzału.
Czym innym może być sytuacja osoby, która świadomie poluje mimo wiedzy o obowiązującym okresie ochronnym, czym innym świadome zaniechanie sprawdzenia terminu mimo wątpliwości, a jeszcze czym innym błąd powstały w innych okolicznościach.
Omawiany wyrok jest ważny dlatego, że pokazuje, iż rzeczywisty brak wiedzy nie musi jeszcze automatycznie wyłączać możliwości przypisania umyślności.
Czy okres polowań na krzyżówki zmienił się tuż przed tym zdarzeniem?
Nie. Tego elementu nie należy nadinterpretować.
W dniu zdarzenia obowiązywał okres polowań na krzyżówki od 1 września do 31 grudnia. Regulacja w tym brzmieniu obowiązywała od 23 lipca 2021 r., natomiast do odstrzału doszło 27 sierpnia 2023 r.
Nie była to więc sytuacja, w której nowy okres polowań został wprowadzony kilka dni przed zdarzeniem, a myśliwy nie zdążył zapoznać się ze świeżą zmianą.
Dla praktycznego znaczenia orzeczenia jest to istotne. Sednem nie jest obowiązek śledzenia zmiany dokonanej bezpośrednio przed wyjściem na polowanie, lecz konieczność znajomości aktualnie obowiązujących podstawowych przepisów regulujących legalność odstrzału.
Co z wpisaniem upolowanej kaczki do ewidencji?
Okoliczność ta przemawiała na korzyść twierdzenia oskarżonego, że nie działał w przekonaniu, iż świadomie dokonuje bezprawnego odstrzału.
Nie przesądziła jednak o braku odpowiedzialności.
To dobry przykład różnicy między ustaleniem, że sprawca nie działał z zamiarem bezpośrednim, a odpowiedzią na pytanie, czy możliwe jest przypisanie mu zamiaru ewentualnego.
Jawne odnotowanie odstrzału mogło przemawiać przeciwko założeniu, że oskarżony chciał świadomie pozyskać zwierzynę w okresie ochronnym i ukryć ten fakt. Nie eliminowało natomiast konieczności oceny, czy przystępując do polowania bez sprawdzenia właściwego terminu, przewidywał możliwość bezprawności odstrzału i godził się z nią.
Dlaczego sąd zasądził również 1000 zł za bezprawnie pozyskaną kaczkę?
W sprawie pojawił się jeszcze jeden praktyczny problem. Oskarżony kwestionował kwotę 1000 zł związaną z bezprawnym pozyskaniem zwierzyny, wskazując między innymi na brak ustalenia rzeczywistej wartości odstrzelonej kaczki.
Sąd nie podzielił tego argumentu.
Kwota należna za bezprawnie pozyskaną zwierzynę nie jest bowiem ustalana przez określenie rynkowej wartości konkretnego odstrzelonego zwierzęcia. Wynika z rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie zwierzyny bezprawnie pozyskanej.
Dla zwierzyny niewymienionej w odrębnych pozycjach tego rozporządzenia ekwiwalent wynosi 1000 zł za sztukę. Dlatego w tej sprawie nie było konieczne ustalanie, ile rynkowo „warta” była konkretna odstrzelona krzyżówka.
Co z tego wyroku wynika dla myśliwych?
Najważniejszy praktyczny wniosek nie powinien brzmieć: „każda pomyłka oznacza odpowiedzialność karną”. Omawiane orzeczenie nie daje podstaw do tak ogólnego stwierdzenia.
Pokazuje natomiast ryzyko związane z rozpoczęciem polowania bez upewnienia się, że w danym dniu można zgodnie z prawem polować na określony gatunek.
W szczególności z rozstrzygnięcia wynika, że:
- rzeczywisty brak wiedzy o obowiązującym okresie polowań sam w sobie nie musi wyłączyć odpowiedzialności,
- dla oceny zamiaru znaczenie może mieć to, czy myśliwy podjął próbę ustalenia, czy odstrzał jest legalny,
- brak informacji od zarządu koła nie przenosi na koło odpowiedzialności myśliwego za znajomość podstawowych przepisów regulujących wykonywanie polowania,
- wątpliwość co do obowiązującego okresu polowań powinna zostać wyjaśniona przed rozpoczęciem polowania, a nie dopiero po dokonaniu odstrzału.
Czy wyrok tworzy ogólną zasadę dla wszystkich podobnych spraw?
Nie. Wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z 13 lutego 2025 r., sygn. II Ka 682/24, jest rozstrzygnięciem wydanym w konkretnej sprawie karnej i na podstawie jej okoliczności faktycznych.
Nie należy przedstawiać go jako ustanawiającego automatyczną odpowiedzialność każdego myśliwego, który pomyli się przy ustalaniu okresu polowań.
Orzeczenie ma jednak istotną wartość praktyczną. Pokazuje, że sąd może potraktować znajomość aktualnych okresów polowań jako element podstawowej wiedzy wymaganej od osoby wykonującej polowanie, a brak samodzielnej weryfikacji legalności odstrzału może mieć znaczenie przy ocenie strony podmiotowej czynu.
Czy myśliwy może więc tłumaczyć się nieznajomością aktualnych przepisów?
Może powoływać się na błąd dotyczący obowiązującego stanu prawnego, a jego znaczenie musi zostać ocenione w okolicznościach konkretnej sprawy. Samo stwierdzenie, że myśliwy nie znał właściwego okresu polowań, nie oznacza jednak automatycznie braku odpowiedzialności karnej.
W sprawie II Ka 682/24 sąd uznał za istotne, że myśliwy przed polowaniem nie podjął działań w celu sprawdzenia, czy odstrzał krzyżówki 27 sierpnia jest dozwolony. Argument o braku pisemnej informacji ze strony zarządu koła również nie doprowadził do zmiany rozstrzygnięcia.
Praktyczna zasada jest więc prosta: jeżeli istnieje jakakolwiek wątpliwość dotycząca okresu polowań, należy sprawdzić aktualne przepisy przed rozpoczęciem polowania. Nie tylko ze względu na zasady prawidłowego wykonywania polowania, ale również z uwagi na możliwą odpowiedzialność karną z art. 53 Prawa łowieckiego.
Omawiane orzeczenie: wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z 13 lutego 2025 r., sygn. II Ka 682/24.
Czytaj dalej
