Czy można założyć związek łowiecki niezależny od PZŁ?
Niezadowolenie ze sposobu funkcjonowania Polskiego Związku Łowieckiego może prowadzić do pytania, czy myśliwi mogą stworzyć własną, niezależną organizację i wykonywać polowania poza strukturami PZŁ.
Odpowiedź wymaga rozróżnienia dwóch zupełnie różnych sytuacji. Możliwe jest utworzenie niezależnej organizacji skupiającej myśliwych. Nie jest natomiast możliwe utworzenie na podstawie obecnych przepisów „drugiego PZŁ”, którego członkostwo zastępowałoby członkostwo w Polskim Związku Łowieckim i dawało takie same uprawnienia w systemie łowieckim.
Czym w świetle ustawy jest Polski Związek Łowiecki?
Szczególny status PZŁ wynika bezpośrednio z ustawy – Prawo łowieckie.
Zgodnie z art. 32 ust. 1 Prawa łowieckiego Polski Związek Łowiecki jest zrzeszeniem osób fizycznych i prawnych, które prowadzą gospodarkę łowiecką poprzez hodowlę i pozyskiwanie zwierzyny oraz działają na rzecz jej ochrony poprzez regulację liczebności populacji zwierząt łownych.
PZŁ posiada osobowość prawną, a jego ustrój nie wynika wyłącznie z dobrowolnie przyjętego statutu. Zgodnie z art. 32 ust. 3 Prawa łowieckiego PZŁ i koła łowieckie działają na podstawie ustawy oraz statutu uchwalanego przez Krajowy Zjazd Delegatów PZŁ i zatwierdzanego przez ministra właściwego do spraw środowiska.
Nie jest to więc zwykłe stowarzyszenie działające wyłącznie na podstawie ogólnych przepisów regulujących wolność zrzeszania się.
Jakie zadania ustawa powierza PZŁ?
Art. 34 Prawa łowieckiego wskazuje szeroki katalog zadań Polskiego Związku Łowieckiego. Należą do nich między innymi:
- prowadzenie gospodarki łowieckiej,
- troska o rozwój łowiectwa i współdziałanie z administracją rządową i samorządową, Lasami Państwowymi oraz parkami narodowymi,
- ustalanie kierunków i zasad rozwoju łowiectwa oraz zasad selekcji populacyjnej i osobniczej zwierząt łownych,
- czuwanie nad przestrzeganiem przez członków PZŁ prawa, zasad etyki, obyczajów i tradycji łowieckich,
- prowadzenie dyscyplinarnego sądownictwa łowieckiego,
- organizowanie szkolenia z zakresu prawidłowego łowiectwa i strzelectwa myśliwskiego.
Pozycja PZŁ wynika zatem z konkretnych przepisów ustawowych. Samo powołanie przez grupę osób innego stowarzyszenia nie powoduje, że organizacja ta przejmuje zadania albo kompetencje przypisane przez ustawodawcę PZŁ.
Czy do wykonywania polowania trzeba należeć do PZŁ?
To jedna z najważniejszych kwestii dla odpowiedzi na pytanie o możliwość stworzenia konkurencyjnego związku.
Art. 42 ust. 1 Prawa łowieckiego stanowi, że polowanie może być wykonywane przez członków Polskiego Związku Łowieckiego lub przez cudzoziemców wskazanych w art. 42a ust. 1, za zgodą dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego.
Podczas polowania osoba uprawniona musi również posiadać dokumenty wymagane przez ustawę, w tym – w przypadku członka PZŁ – legitymację członkowską Polskiego Związku Łowieckiego.
Oznacza to, że utworzenie konkurencyjnego stowarzyszenia myśliwych nie zastąpi członkostwa w PZŁ na potrzeby wykonywania polowania przez polskiego myśliwego na zasadach określonych w ustawie.
Czy można więc założyć niezależne stowarzyszenie myśliwych?
To sytuacja odmienna od stworzenia alternatywy prawnej dla PZŁ.
Samo skupienie osób zainteresowanych łowiectwem w odrębnej organizacji nie oznacza jeszcze przejęcia kompetencji Polskiego Związku Łowieckiego. Organizacja taka może, zależnie od swojej formy prawnej i statutu, realizować własne cele społeczne, edukacyjne, reprezentacyjne czy związane z ochroną interesów swoich członków.
Nie staje się jednak przez to związkiem równoległym do PZŁ w rozumieniu Prawa łowieckiego.
W praktyce oznacza to, że można stworzyć organizację niezależną organizacyjnie od PZŁ, ale samo członkostwo w niej nie będzie podstawą do wykonywania polowania zamiast członkostwa w PZŁ.
Czy niezależne stowarzyszenie może wydawać uprawnienia do wykonywania polowania?
Nie może zastąpić PZŁ w systemie ustanowionym obecnie przez Prawo łowieckie tylko na tej podstawie, że jego członkami są myśliwi.
Ustawowy model nabywania uprawnień do wykonywania polowania jest związany ze strukturą przewidzianą w Prawie łowieckim. Utworzenie stowarzyszenia na podstawie innych przepisów nie skutkuje przejęciem kompetencji przypisanych PZŁ ani nie tworzy alternatywnej ścieżki wykonywania polowania.
Do ustanowienia konkurencyjnego systemu konieczna byłaby więc zmiana Prawa łowieckiego, a nie samo utworzenie nowej osoby prawnej.
Czy niezależny związek może wydzierżawić własny obwód łowiecki?
Tu ustawowy model jest szczególnie widoczny.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 Prawa łowieckiego obwody łowieckie wydzierżawia się kołom łowieckim Polskiego Związku Łowieckiego. Ustawa przewiduje również możliwość dzierżawienia obwodu przez sam PZŁ, jeżeli żadne koło nie jest zainteresowane dzierżawą, do czasu złożenia oferty przez koło.
Nie przewidziano natomiast ogólnej możliwości wydzierżawienia obwodu dowolnemu stowarzyszeniu myśliwych działającemu niezależnie od PZŁ.
Co więcej, art. 29 Prawa łowieckiego stanowi, że właściwe organy wydzierżawiają obwody łowieckie na wniosek Polskiego Związku Łowieckiego, po uzyskaniu wymaganych ustawą opinii.
Dlatego samo założenie niezależnego stowarzyszenia nie daje możliwości wystąpienia obok PZŁ jako równorzędny podmiot zainteresowany dzierżawą obwodu na zasadach właściwych dla koła łowieckiego.
A co z ośrodkami hodowli zwierzyny?
W tym miejscu potrzebne jest ważne zastrzeżenie. Nie wszystkie obwody łowieckie funkcjonują w modelu dzierżawy przez koło PZŁ.
Minister właściwy do spraw środowiska może wyłączyć obwód z wydzierżawiania i przekazać go w zarząd z przeznaczeniem na ośrodek hodowli zwierzyny.
Prawo łowieckie wskazuje podmioty mogące prowadzić takie ośrodki. Należą do nich między innymi Lasy Państwowe, PZŁ oraz instytucje naukowo-dydaktyczne, a także określone w ustawie jednostki, które prowadziły takie ośrodki przed wejściem ustawy w życie.
Nie zmienia to jednak odpowiedzi na zasadnicze pytanie. Utworzenie obecnie nowej organizacji myśliwych nie daje jej statusu konkurencyjnego związku łowieckiego ani automatycznego dostępu do prowadzenia gospodarki łowieckiej w obwodzie.
Czy PZŁ rzeczywiście ma monopol?
Określenia „monopol PZŁ” można używać opisowo, ale wymaga ono sprecyzowania.
Nie jest prawidłowe twierdzenie, że wyłącznie PZŁ jako jedna osoba prawna prowadzi w Polsce całą gospodarkę łowiecką. Gospodarka łowiecka w obwodach jest prowadzona przez ich dzierżawców albo zarządców, a ustawa przewiduje w tym zakresie różne konstrukcje prawne.
Można natomiast mówić o szczególnej, ustawowo zagwarantowanej pozycji PZŁ w modelu organizacyjnym polskiego łowiectwa. Ustawa powierza PZŁ konkretne zadania, wiąże możliwość wykonywania polowania przez polskiego myśliwego z członkostwem w PZŁ oraz przewiduje wydzierżawianie obwodów kołom łowieckim funkcjonującym w jego strukturze.
W tym znaczeniu nie istnieje obecnie drugi związek, do którego myśliwy mógłby wstąpić zamiast PZŁ i na tej podstawie uzyskać tożsamy status w systemie wykonywania polowania.
Czy można założyć niezależne koło łowieckie poza PZŁ?
Trzeba odróżnić potoczne określenie grupy myśliwych mianem „koła” od koła łowieckiego funkcjonującego w ustawowym systemie łowiectwa.
Prawo łowieckie określa zasady działania kół łowieckich w ramach PZŁ. To właśnie koła PZŁ są podmiotami, którym zgodnie z art. 28 ust. 1 wydzierżawia się obwody łowieckie.
Grupa myśliwych może stworzyć inną organizację, ale samo nadanie jej nazwy „koło łowieckie” nie nada jej statusu koła PZŁ ani prawa do dzierżawy obwodu na zasadach z art. 28 Prawa łowieckiego.
Czy możliwe jest stworzenie konkurencji dla PZŁ bez zmiany ustawy?
Nie w takim znaczeniu, w którym nowy związek miałby zastępować PZŁ w zakresie ustawowych funkcji, umożliwiać swoim członkom wykonywanie polowania zamiast członkostwa w PZŁ oraz skupiać koła dzierżawiące obwody poza strukturą PZŁ.
Nie wystarczy do tego utworzenie stowarzyszenia, związku stowarzyszeń czy innej osoby prawnej. Przeszkodą nie jest sama nazwa organizacji, lecz konstrukcja Prawa łowieckiego, które konkretne uprawnienia i zadania wiąże z Polskim Związkiem Łowieckim i należącymi do niego kołami.
Model pluralistyczny, w którym kilka równorzędnych organizacji łowieckich mogłoby wykonywać funkcje porównywalne do obecnych funkcji PZŁ, wymagałby ingerencji ustawodawcy.
Czyli: stowarzyszenie tak, „drugi PZŁ” nie
Najkrótsza odpowiedź brzmi: myśliwi mogą tworzyć organizacje niezależne od Polskiego Związku Łowieckiego, ale taka organizacja nie staje się konkurencyjnym związkiem łowieckim posiadającym ustawowe uprawnienia PZŁ.
Może reprezentować swoich członków, formułować postulaty dotyczące zmian prawa czy prowadzić inną dozwoloną działalność zgodną ze swoim statutem. Nie zastąpi jednak członkostwa w PZŁ przy wykonywaniu polowania i nie stanie się z tego powodu podmiotem uprawnionym do dzierżawienia obwodów na takich zasadach jak koło łowieckie PZŁ.
Jeżeli miałby w Polsce powstać system kilku konkurencyjnych związków łowieckich, wymagałoby to zmiany obecnego modelu ustawowego.
Czytaj dalej
