Zakaz polowania na własnej nieruchomości. Jakie ma skutki finansowe?
Właściciel nie musi godzić się na wykonywanie polowania na swojej nieruchomości. Prawo łowieckie pozwala osobie fizycznej będącej właścicielem albo użytkownikiem wieczystym nieruchomości wchodzącej w skład obwodu łowieckiego złożyć oświadczenie o zakazie wykonywania na niej polowania.
Decyzja ta ma jednak istotny skutek finansowy. Złożenie oświadczenia o zakazie wykonywania polowania może pozbawić właściciela prawa do odszkodowania za szkody łowieckie powstałe na tej nieruchomości. Wynika to z art. 48 pkt 7 ustawy – Prawo łowieckie.
Kto może zakazać polowania na swojej nieruchomości?
Zgodnie z art. 27b ust. 1 Prawa łowieckiego oświadczenie o zakazie wykonywania polowania może złożyć będący osobą fizyczną właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości wchodzącej w skład obwodu łowieckiego.
Nie jest to więc uprawnienie każdego posiadacza czy użytkownika gruntu. Ustawa przyznaje je właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu, będącemu osobą fizyczną.
Oświadczenie składa się w formie pisemnej przed starostą. Starosta nieodpłatnie poświadcza własnoręczność podpisu właściciela albo użytkownika wieczystego. W zależności od tego, jaki organ jest właściwy w odniesieniu do danego obwodu łowieckiego, skuteczność oświadczenia następuje od dnia następującego po jego złożeniu albo po zawiadomieniu właściwego organu.
Czy zakaz polowania oznacza utratę odszkodowania za szkody łowieckie?
Tak, w zakresie określonym w Prawie łowieckim. Podstawą tego skutku nie jest jednak sam art. 27b regulujący możliwość złożenia oświadczenia, lecz art. 48 pkt 7 Prawa łowieckiego.
Zgodnie z tym przepisem odszkodowanie nie przysługuje za szkody, o których mowa w art. 46 ust. 1, powstałe na nieruchomościach, w odniesieniu do których właściciel albo użytkownik wieczysty złożył oświadczenie o zakazie wykonywania polowania.
Art. 46 ust. 1 Prawa łowieckiego obejmuje:
- szkody wyrządzone w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny,
- szkody wyrządzone przy wykonywaniu polowania.
W praktyce ma to szczególne znaczenie dla właścicieli gruntów rolnych. Jeżeli nieruchomość jest narażona na szkody powodowane przez dziki, jelenie czy sarny, złożenie oświadczenia o zakazie wykonywania polowania oznacza przejęcie na siebie istotnego ryzyka finansowego.
Czy zakaz polowania pozbawia rekompensaty za każdą szkodę wyrządzoną przez dzikie zwierzęta?
Nie. Skutku oświadczenia nie należy rozciągać na każdą możliwą szkodę wyrządzoną przez dzikie zwierzęta.
Art. 48 pkt 7 odwołuje się konkretnie do szkód określonych w art. 46 ust. 1 Prawa łowieckiego. Obejmuje więc ustawowy system odszkodowań za szkody wskazane w tym przepisie, a nie generalne zrzeczenie się przez właściciela wszelkich możliwych roszczeń związanych ze zwierzętami.
To rozróżnienie jest istotne. W konkretnym przypadku trzeba najpierw ustalić rodzaj szkody, zwierzę, które ją wyrządziło, oraz podstawę prawną ewentualnej odpowiedzialności. Dopiero wtedy można ocenić, czy wyłączenie z art. 48 pkt 7 znajduje zastosowanie.
Ile finansowo może kosztować utrata prawa do odszkodowania?
Nie istnieje jedna ustawowa stawka odszkodowania za hektar szkody łowieckiej. Wartość szkody zależy m.in. od rodzaju uprawy, powierzchni uszkodzonego obszaru, stopnia zniszczenia, plonu oraz wartości produkcji. Dlatego rzeczywisty finansowy skutek złożenia oświadczenia o zakazie polowania może być bardzo różny.
Skalę potencjalnych konsekwencji można jednak zobrazować historycznymi danymi dotyczącymi wypłacanych odszkodowań.
W raporcie Najwyższej Izby Kontroli dotyczącym szacowania szkód łowieckich w uprawach rolnych i wypłacania odszkodowań analizowano dane obejmujące pięć sezonów łowieckich 2012/2013–2016/2017. Na podstawie danych przywoływanych w tej analizie średnia wartość wypłaconego odszkodowania w przeliczeniu na 1 ha powierzchni zredukowanej upraw rolnych wynosiła około 1852 zł/ha.
Kwoty tej nie należy jednak traktować jako obecnej stawki odszkodowania. Jest to wartość historyczna wynikająca z danych analizowanych przez Najwyższą Izbę Kontroli, przydatna przede wszystkim do pokazania, że skutki finansowe rezygnacji z prawa do odszkodowania mogą być realne i znaczące.
Również w opracowaniach dotyczących szkód na trwałych użytkach zielonych wskazywano na istotne koszty zniszczenia łąk przez zwierzynę. W analizie prof. dr. hab. Kazimierza Grabowskiego dotyczącej szkód wyrządzanych przez zwierzęta łowne na użytkach zielonych przedstawiano wartości, przy których całkowita szkoda na 1 ha łąki mogła oznaczać odszkodowanie rzędu około 1300 zł/ha.
Także tej kwoty nie należy traktować jako aktualnej taryfy odszkodowawczej. Wysokość szkody na trwałym użytku zielonym zależy od konkretnego przypadku, a przy jej ocenie znaczenie mają m.in. rodzaj użytku, jego stan, skład runi, faza wegetacji, wielkość plonu, sposób użytkowania oraz zakres rzeczywistego uszkodzenia.
Historyczne wartości 1852 zł/ha i około 1300 zł/ha pokazują jednak praktyczną stronę problemu. Jeżeli szkoda obejmuje kilka czy kilkanaście hektarów wartościowej uprawy, rezygnacja z ustawowego prawa do odszkodowania może mieć wymierny wpływ na wynik ekonomiczny gospodarstwa.
Przykład: dziki niszczą uprawę po ustanowieniu zakazu polowania
Załóżmy, że osoba fizyczna będąca właścicielem gruntu rolnego położonego w obwodzie łowieckim składa oświadczenie o zakazie wykonywania polowania. Po uzyskaniu przez zakaz skuteczności na tej samej nieruchomości dziki powodują szkodę w uprawie kukurydzy.
Gdyby nie obowiązywał zakaz, szkoda wyrządzona przez dziki w uprawie rolnej należałaby co do zasady do kategorii szkód wskazanych w art. 46 ust. 1 Prawa łowieckiego. Jeżeli jednak zachodzą przesłanki z art. 48 pkt 7, ustawowe odszkodowanie za taką szkodę nie przysługuje.
Nie ma przy tym podstaw do przyjęcia, że samo pozbawienie właściciela odszkodowania przewidzianego w tym systemie powoduje automatycznie powstanie obowiązku wypłacenia mu rekompensaty z innego źródła.
Czy można cofnąć zakaz wykonywania polowania?
Tak. Właściciel albo użytkownik wieczysty może cofnąć złożone oświadczenie. Cofnięcie również wymaga formy pisemnej.
Nie można jednak zrobić tego w dowolnym momencie. Zgodnie z art. 27b ust. 3 Prawa łowieckiego oświadczenie może zostać cofnięte nie wcześniej niż po zakończeniu łowieckiego roku gospodarczego, w którym zostało złożone.
Łowiecki rok gospodarczy trwa od 1 kwietnia do 31 marca następnego roku.
Jeżeli więc właściciel złoży oświadczenie przykładowo 15 kwietnia, nie będzie mógł go skutecznie cofnąć po kilku tygodniach tylko dlatego, że zauważył wzrost szkód w uprawach. Możliwość cofnięcia pojawi się dopiero po zakończeniu tego łowieckiego roku gospodarczego.
To jeden z najważniejszych praktycznych elementów, które należy rozważyć przed ustanowieniem zakazu. Decyzja może oddziaływać na sytuację właściciela przez znaczną część roku.
Kiedy po cofnięciu zakazu ponownie można otrzymać odszkodowanie?
Nie należy automatycznie przyjmować, że samo podpisanie pisma cofającego zakaz natychmiast usuwa wszystkie jego konsekwencje.
Art. 27b ust. 5 określa zasady skuteczności oświadczenia i jego cofnięcia, natomiast art. 48 pkt 7 szczegółowo reguluje okres, w którym trwa wyłączenie prawa do odszkodowania.
Zgodnie z art. 48 pkt 7 wyłączenie trwa do dnia następującego po dniu wskazanego w ustawie zdarzenia, w szczególności cofnięcia oświadczenia albo odpowiedniego zawiadomienia właściwego organu. Przepis uwzględnia również sytuację, w której właściwy organ, minister, dzierżawca albo zarządca obwodu dowiedział się o wygaśnięciu zakazu.
Jeżeli szkoda powstanie w okresie związanym z cofnięciem lub wygaśnięciem zakazu, trzeba więc dokładnie ustalić daty poszczególnych czynności oraz to, jaki podmiot był właściwy w odniesieniu do konkretnego obwodu łowieckiego.
Czy oświadczenie jest trwałym obciążeniem nieruchomości?
Nie. Ustawa stanowi, że zakaz wykonywania polowania jest prawem osobistym właściciela albo użytkownika wieczystego, który złożył oświadczenie. Zakaz wygasa najpóźniej z chwilą jego śmierci.
Nie należy zatem traktować oświadczenia jak typowego trwałego obciążenia gruntu funkcjonującego niezależnie od osoby, która skorzystała z prawa określonego w art. 27b. Ma to znaczenie również przy ustalaniu skutków zmiany właściciela nieruchomości.
Czy warto składać oświadczenie o zakazie polowania?
To decyzja właściciela albo użytkownika wieczystego i przepisy nie wymagają od niego uzasadnienia jej względami ekonomicznymi. Przed jej podjęciem należy jednak znać wszystkie skutki prawne.
Z punktu widzenia właściciela gruntu rolnego najważniejszy jest art. 48 pkt 7 Prawa łowieckiego. Możliwość zakazania wykonywania polowania na nieruchomości jest bowiem powiązana z wyłączeniem ustawowego odszkodowania za określone szkody powstałe na tym terenie.
Im większa powierzchnia gospodarstwa, wartość znajdujących się na niej upraw i ryzyko występowania szkód wyrządzanych przez dziki, jelenie, daniele, sarny lub łosie, tym większe może być ekonomiczne znaczenie tej decyzji.
Historyczne dane z kontroli Najwyższej Izby Kontroli, w których średnia wartość wypłaconych odszkodowań wynosiła około 1852 zł na hektar powierzchni zredukowanej upraw, dobrze pokazują, że nie jest to wyłącznie teoretyczna konsekwencja. Nie jest to jednak obecna stawka odszkodowania i nie można na jej podstawie wyliczać kwoty, jaką konkretny właściciel otrzymałby dzisiaj.
Przed złożeniem oświadczenia warto więc ocenić dwie kwestie łącznie: korzyść wynikającą z wyłączenia możliwości wykonywania polowania na nieruchomości oraz ryzyko finansowe związane z brakiem odszkodowania za szkody objęte art. 46 ust. 1 Prawa łowieckiego.
Czytaj dalej
